ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΑΣ ΕΧΟΥΝ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙ ΘΕΣΕΙΣ ΣΤΟ ΤΕΠΑΚ, ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΕ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΜΕ ΒΑΘΜΟ 19 ΣΤΙΣ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Γιατί είναι σημαντικό τα παιδιά να ξεκινούν νωρίς την προετοιμασία τους 

Στην εκπαίδευση ακούμε συχνά τη φράση «έχει ακόμη χρόνο». Και πράγματι, κάθε παιδί χρειάζεται χρόνο για να μεγαλώσει, να παίξει, να ανακαλύψει τον κόσμο και να εξελιχθεί με τον δικό του ρυθμό. Όμως, μέσα από τη δική μου εμπειρία ως εκπαιδευτικός, έχω καταλήξει σε κάτι που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό: όσο νωρίτερα ένα παιδί αρχίσει να χτίζει σωστές βάσεις, τόσο πιο ομαλή και ουσιαστική μπορεί να γίνει η μετέπειτα μαθησιακή του πορεία.

Όταν αναφέρομαι στην έγκαιρη προετοιμασία, δεν εννοώ σε καμία περίπτωση ότι πρέπει να πιέζουμε τα παιδιά από μικρή ηλικία ή να τα βάζουμε πρόωρα σε μια διαδικασία εξετάσεων και ανταγωνισμού. Για μένα, έγκαιρη προετοιμασία σημαίνει να δίνουμε στο παιδί αυτό που πολλές φορές του λείπει περισσότερο όταν οι απαιτήσεις μεγαλώνουν: χρόνο.

Χρόνο για να κατανοήσει. Χρόνο για να κάνει λάθος. Χρόνο για να ξαναπροσπαθήσει. Χρόνο για να ανακαλύψει τον δικό του τρόπο μάθησης.

Η γνώση δεν χτίζεται από τη μια μέρα στην άλλη. Κάθε νέα έννοια στηρίζεται σε όσα έχουν προηγηθεί. Αυτό το βλέπω πολύ συχνά μέσα στην τάξη, ιδιαίτερα σε μαθήματα όπως η Πληροφορική, ο Προγραμματισμός και τα Μαθηματικά. Όταν ένας μαθητής έχει κατανοήσει τις βασικές έννοιες, μπορεί πολύ πιο εύκολα να προχωρήσει στο επόμενο επίπεδο. Αντίθετα, όταν υπάρχουν κενά, κάθε νέα δυσκολία προστίθεται πάνω στην προηγούμενη και κάποια στιγμή το παιδί μπορεί να αισθανθεί ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί.

Και εδώ θεωρώ ότι βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες ευθύνες μας ως εκπαιδευτικών: να μη φτάσει ένα παιδί να πιστέψει ότι «δεν είναι καλό» σε ένα μάθημα μόνο και μόνο επειδή κάποια βασική έννοια δεν κατακτήθηκε τη σωστή στιγμή.

Στην καθημερινή μου επαφή με μαθητές έχω δει πολλές φορές παιδιά να ξεκινούν λέγοντας «δεν μπορώ», «είναι δύσκολο» ή «δεν είμαι καλός σε αυτό». Όταν όμως υπάρχει χρόνος, σωστή καθοδήγηση και υπομονή, βλέπεις σταδιακά αυτή τη στάση να αλλάζει. Το παιδί καταφέρνει μια άσκηση που πριν του φαινόταν αδύνατη. Γράφει ένα πρόγραμμα που τελικά λειτουργεί. Λύνει μόνο του ένα πρόβλημα. Και τότε εμφανίζεται κάτι πολύ πιο σημαντικό από έναν καλό βαθμό: η αυτοπεποίθηση.

Προσωπικά, θεωρώ ότι αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες ενός εκπαιδευτικού. Όχι απλώς να διδάξει ένα κεφάλαιο ή να ολοκληρώσει μια ύλη, αλλά να βοηθήσει ένα παιδί να φτάσει στο σημείο να πει: «Μπορώ να το προσπαθήσω.»

Η έγκαιρη προετοιμασία μάς δίνει επίσης τη δυνατότητα να εντοπίσουμε νωρίτερα τις πραγματικές ανάγκες κάθε μαθητή. Δεν μαθαίνουν όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο και αυτό είναι κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό να θυμόμαστε. Κάποιο παιδί χρειάζεται περισσότερα παραδείγματα, κάποιο χρειάζεται περισσότερη πρακτική, κάποιο θέλει περισσότερο χρόνο και κάποιο άλλο χρειάζεται απλώς να του εξηγήσεις την ίδια έννοια με διαφορετικό τρόπο.

Για μένα, λοιπόν, η σωστή εκπαίδευση δεν είναι να προσαρμόζεται το παιδί αναγκαστικά στον τρόπο που διδάσκουμε. Είναι να προσπαθούμε κι εμείς να βρίσκουμε τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να μάθει καλύτερα το συγκεκριμένο παιδί.

Όταν ξεκινά η προετοιμασία εγκαίρως, υπάρχει αυτή η πολυτέλεια. Δεν μας κυνηγά συνεχώς το ρολόι. Δεν χρειάζεται να πούμε «πρέπει να προχωρήσουμε γιατί έρχεται η εξέταση». Μπορούμε να σταθούμε σε μια δυσκολία, να επιστρέψουμε σε μια προηγούμενη έννοια και να βεβαιωθούμε ότι το παιδί πραγματικά κατάλαβε.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όσο μεγαλώνει ένας μαθητής. Οι απαιτήσεις αυξάνονται, η ύλη γίνεται περισσότερη και οι εξετάσεις πιο απαιτητικές. Αν τότε χρειάζεται να καλύψει ταυτόχρονα παλαιότερα κενά και να μάθει καινούργια ύλη, είναι φυσικό να αισθανθεί πίεση. Αν όμως έχει ήδη δημιουργήσει μια γερή βάση, μπορεί να αντιμετωπίσει τις νέες απαιτήσεις με πολύ μεγαλύτερη σιγουριά.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που, ως εκπαιδευτικός Πληροφορικής, θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό. Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν περιτριγυρισμένα από τεχνολογία. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι την κατανοούν. Το γεγονός ότι ένα παιδί μπορεί να χρησιμοποιεί με ευκολία ένα κινητό τηλέφωνο, ένα tablet ή μια εφαρμογή δεν σημαίνει ότι έχει αναπτύξει ψηφιακές δεξιότητες ή υπολογιστική σκέψη.

Η Πληροφορική, όταν διδάσκεται σωστά από μικρή ηλικία, μπορεί να προσφέρει πολύ περισσότερα από τη χρήση ενός υπολογιστή. Μέσα από τον Προγραμματισμό, τη Ρομποτική και τις δραστηριότητες STEAM, τα παιδιά μαθαίνουν να αναλύουν ένα πρόβλημα, να οργανώνουν τη σκέψη τους, να δημιουργούν μια λύση, να τη δοκιμάζουν και, αν δεν λειτουργήσει, να επιστρέφουν και να τη διορθώνουν.

Και ίσως εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που μπορεί να πάρει ένα παιδί: το λάθος δεν είναι αποτυχία. Είναι μέρος της διαδικασίας της μάθησης.

Αυτό προσπαθώ να μεταφέρω και στους δικούς μου μαθητές. Δεν περιμένω να τα κάνουν όλα σωστά από την πρώτη προσπάθεια. Θέλω να δοκιμάζουν, να ρωτούν, να πειραματίζονται και να μη φοβούνται να κάνουν λάθος. Γιατί ένα παιδί που φοβάται το λάθος πολύ δύσκολα θα τολμήσει να δημιουργήσει.

Γι’ αυτό και προσωπικά δεν πιστεύω στην πίεση ως μέσο προόδου. Πιστεύω στη συνέπεια, στην κατάλληλη καθοδήγηση και στη σταδιακή εξέλιξη. Δεν με ενδιαφέρει ένα παιδί να προχωρήσει απλώς πιο γρήγορα. Με ενδιαφέρει να προχωρήσει σωστά.

Κάθε παιδί έχει διαφορετικές δυνατότητες, διαφορετικό χαρακτήρα και διαφορετικό ρυθμό. Δεν χρειάζεται όλα τα παιδιά να γίνουν «πρώτα». Δεν χρειάζεται να γνωρίζουν τα πάντα από μικρή ηλικία. Και σίγουρα δεν χρειάζεται να συγκρίνονται συνεχώς μεταξύ τους.

Αυτό που χρειάζονται είναι ένα περιβάλλον στο οποίο θα αισθάνονται ασφαλή να μάθουν, να κάνουν λάθη και να εξελιχθούν.

Με τα χρόνια έχω συνειδητοποιήσει ότι πολλές φορές αυτό που θυμάται τελικά ένας μαθητής δεν είναι μόνο η άσκηση που έλυσε ή το κεφάλαιο που διδάχθηκε. Θυμάται το πώς ένιωθε μέσα στην τάξη. Αν ένιωθε ότι μπορούσε να ρωτήσει. Αν ένιωθε ότι κάποιος πίστευε στις δυνατότητές του. Αν ένιωθε ότι ένα λάθος δεν τον έκανε λιγότερο ικανό.

Για αυτό θεωρώ τόσο σημαντικό να ξεκινά η σωστή προετοιμασία έγκαιρα.

Όχι για να δημιουργήσουμε παιδιά που θα βρίσκονται συνεχώς «μπροστά» από τους υπόλοιπους.

Αλλά για να δημιουργήσουμε παιδιά που θα έχουν τις βάσεις, την αυτοπεποίθηση και τα εργαλεία να προχωρήσουν όταν οι απαιτήσεις γίνουν μεγαλύτερες.

Γιατί τελικά το σημαντικό δεν είναι απλώς πόσο νωρίς ξεκινά ένα παιδί.

Το σημαντικό είναι πώς ξεκινά.

Με πίεση ή με ενδιαφέρον; Με φόβο ή με αυτοπεποίθηση; Με στόχο να προλάβει την ύλη ή με στόχο να την κατανοήσει;

Ως εκπαιδευτικός, η δική μου θέση είναι ξεκάθαρη: η καλύτερη προετοιμασία δεν είναι αυτή που πιέζει ένα παιδί να φτάσει πιο γρήγορα στον προορισμό του. Είναι αυτή που του δίνει τις σωστές βάσεις, ώστε όταν έρθει η στιγμή να προχωρήσει, να είναι πραγματικά έτοιμο.

Α.Πύργος